منظر شبانه جاده هورامان

اگر در شب از روستا به جاده زیبای هورامان نگاه شود، هیچ منظره ای جز تاریکی به چشم نمی آید و ابعاد عملکردی و ادراکی منظر شبانه آن نادیده گرفته شده است.
مقدمه

منظر شبانه بعدی از شخصیت منظر محسوب می شود که می تواند درکی جدید از آن را به مخاطب منتقل کند. زیبایی شب هنگام در یک فضا بسیار متفاوت از روز آن است. با توجه به طرح نورپردازی، می توان منظر شبانه متفاوتی را در یک منظر به نمایش گذاشت. اما اگر این طراحی صحیح نباشد می تواند درکی نادرستی به مخاطب انتقال دهد. جاده هورامان جاده منحصر بفردی است در نزدیکی مرز ایران و عراق که در این گزارش به بررسی منظر شبانه آن پرداخته خواهد شد.

جاده هورامان

جاده هورامان جاده ای است مارپیچ شکل با طول 75 کیلومتر در استان کردستان که مریوان را به روستاهای دره هورامان متصل می کند. فرم این جاده به علت محدودیتهای موجود در کوهستان صعب العبور، با پیچ هایی تند ساخته شده است. در مسیر این جاده به علت شیب کوه، روستاهایی با فرم  پلکانی، همچون اورامان تخت، بلبر، کماله، دزلی و … وجود دارند. در روز می توان از جاده، منظر طبیعی این دره را با پوشش گیاهی سبز توام با سنگ و صخره هایی زیبا دید که حکایت از طبیعت دلنشین کردستان دارد.

Howraman Road Nightscape 01
جاده هورامان. منبع: نگارنده، 1395
منظر شبانه

هر منظری می تواند دارای دو کاراکتر گاه نسبتاً و گاه کاملاً متفاوت باشد: منظر روز و منظر شب. منظر شب می تواند درکی متمایز از فضا را نسبت به منظر روز در یک فضای مشخص به کاربر منتقل کند. علاوه بر عوامل طبیعی، آنچه منظر شب را بسیار متفاوت می سازد، نحوه نورپردازی آن مکان است. توجه به ابعاد منظر شبانه در نوع طراحی منظر شب بسیار حائز اهمیت است. یک نورپردازی ناموفق می تواند منظری که در روز بسیار زیباست را به کلی نابود کند. مفهوم منظر با عینیت و ذهنیت در ارتباط است بنابراین برای مدیریت این مفهوم در شب، افزون بر نمودهای کالبدی – عملکردی منظر باید بر مباحث ادراکی ساکنین که شاید ریشه در هویت آئین و رسوم دیرین آنها داشته باشد نیز تمرکز کرد. در هر دو بعد کالبدی – عملکردی و ادراکی در طراحی نورپردازی نوع چراغها و میزان روشنایی اهمیت دارد. بعد ادراکی بیشتر از لحاظ بصری با مخاطب ارتباط برقرار می کند. آنچه در منظر شب یک جاده قابل بررسی است هر دو بعد عملکردی و ادراکی است.

Howraman Road Nightscape 02
منظر شبانه روستا در دره هورامان. منبع: پریسا نصیری مهر، 1395
منظر شبانه جاده اورامان

جاده هورامان با تمامی زیباییهایش به یکباره در شب خاموش می شود. اگر در شب از درون روستاهای دره هورامان به سمت جاده نگاه شود، هیچ منظره ای جز تاریکی به چشم نمی آید، بنابراین هر دو بعد عملکردی و ادراکی نادیده گرفته شده است. بعد عملکردی و کالبدی در جاده هورامان بیشتر اشاره به امنیت جاده برای عابران سواره و پیاده دارد و وجود پیچ های تند، خطر سقوط و تصادف را در دره زیاد می کند. تامین امنیت جاده توسط نورپردازی می تواند از شماری از خطرهای جانی جلوگیری کند. از لحاظ بعد بصری و ادراکی نیز با خاموشی دره جز چراغ خانه های روستاهایی چیز دیگری دیده نمی شود و ادراک مخاطب را با نقص مواجه می کند.

Howraman Road Nightscape 03
نقص بعد ادراکی و عملکردی منظر شبانه در جاده هورامان. منبع: نگارنده، 1395
نتیجه گیری

برای ساختن منظر شب جاده هورامان باید طراحی نورپردازی هوشمندانه ای برای آن در نظر گرفت. در باب بعد عملکردی، یعنی همان مسئله امنیت، ميزان روشنايي بايد به اندازه اي باشد كه نه تنها مسير را به عابران پیاده و سواره نشان دهد و آنان را از خطر پيچ ها آگاه سازد بلکه برای چراغها نیز برای آنان ایجاد خیرگی نکنند. از لحاظ بصری نیز می توان گفت در صورت تشدید نور، روستاها از جاده ديده نمي شوند و همه زيبايي منظر شب دره از بين مي رود. براي ايجاد روشنايي در این جاده نبايد از انواع چراغهاي خياباني با ارتفاع زياد استفاده كرد زيرا منظر شبانه دره را مختل می کند. بنابراین بهتر است برای نورپردازی از چراغهايي استفاده نمود كه آلودگی نوری زیادی ایجاد نکنند. در اين صورت چراغها مي توانند در عین نشان دادن مسير جاده، آسيبي به منظر شب دره نيز نزنند و از داخل خود روستاها هم منظر شبانه جاده معنا مي گيرد و مارپيچي روشن در قلب كوه ديده مي شود. با کمی اندیشه طراحانه می توان منظر شبانه بی نظیری در این جاده خلق کرد.

* مقاله­ حاضر، دستاورد سفر پژوهشی جمعی از دانشجویان معماری منظر دانشگاه بین المللی امام خمینی، شهید رجایی، تهران و دانشگاه آزاد واحد علوم تحقیقات به منطقه هورامانات در اردیبهشت ماه 1395 است که با راهنمایی اساتید حاضر در سفر تنظیم شده است.

یک پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مشخصات مطلب

منظر شبانه جاده هورامان
منظر شبانه جاده هورامان

نویسنده:

  • یاسمن حسینی

    دانشجوی کارشناسی ارشد معماری منظر دانشگاه شهید رجایی

مطالب مرتبط